Een as opmeten voor een vervangende draaiknop

Door Sina Esfahani, OmniTechs · Gepubliceerd op 22 november 2026

Een vervangende draaiknop moet op vier punten kloppen: het astype (rond, D-vormig, gekarteld of vierkant), de diameter, het vlak of de vertanding, en de ruimte tussen paneel en knop. Meet de as zelf met een schuifmaat en niet het gat van de kapotte knop, en noteer waar het vlak naartoe wijst in de uit-stand. Laat eerst een kleine testring printen en daarna pas de hele knop.

Herken het astype

Zet het apparaat uit, haal de stekker eruit en laat het afkoelen. Sluit bij een gastoestel eerst de gastoevoer af en volg de aanwijzingen van de fabrikant voordat je een bediening aanraakt: aan een kale gaskraan draaien kan gas laten ontsnappen, ook als de stroom eraf is. Trek daarna de oude knop eraf, of draai eerst de stelschroef los, en kijk naar het uiteinde van de as.

  • Rond: een gladde cilinder, soms met een schroevendraaiersleuf; de knop zit vast met een stelschroef of een spantang.

  • D-vormig (afgeplat): rond met één vlakke kant, die voorkomt dat de knop doorslipt en de wijzer zijn plek geeft.

  • Gekarteld: fijne tanden langs de as, vaak met een sleuf in het midden voor een opsteekknop.

  • Vierkant: vier vlakke kanten.

Gepubliceerde maten laten zien waarom gokken misgaat

  • Bourns tekent zijn potmeter PDB18 met een as van 6,0 mm, glad, afgeplat of gekarteld met 18 tanden. De afgeplatte uitvoering meet 4,5 mm over het vlak.

  • De paneelregelaars uit de 90-serie van Bourns hebben assen van 1/4 inch (6,35 mm), 6 mm en 4 mm.

  • De gitaarpotmeter PDB183 van Bourns heeft een gespleten kartelas met 18 of 24 tanden.

  • Knoppenfabrikant OKW noemt 3, 4, 6 en 8 mm en 1/4 inch als gangbare asdiameters, en een D-profiel van 6/4,6 mm.

Een as van 6 mm en een van 1/4 inch verschillen 0,35 mm, en bij Bourns en OKW ligt het vlak van een as van 6 mm 0,1 mm uit elkaar. Deze maten gelden voor elektronische regelaars. Bij een fornuis of ander huishoudelijk apparaat is elke maat onbekend tot je hem hebt gemeten.

Dit heb je nodig

  • Een digitale schuifmaat. Mitutoyo geeft voor zijn digitale modellen van 150 mm een resolutie van 0,01 mm en een maximaal toelaatbare fout van 0,02 mm op.

  • Een stift en goed licht om tanden te tellen.

  • Een telefoon voor foto's.

Meet in deze volgorde

  1. Diameter. Sluit de buitenbekken op het ronde deel in drie richtingen, nooit over het vlak of de sleuf. Meet met lichte, gelijkmatige kracht en knijp een gespleten as niet samen.

  2. Vlak. Zet één bek op het vlak en één op de ronde achterkant: dat is de maat over het vlak. Meet daarna hoe ver het vlak vanaf het uiteinde doorloopt.

  3. Tanden. Markeer één tand en tel twee keer rond. Meet over de toppen van de tanden, en bij een gespleten as ook de sleufbreedte.

  4. Vierkant. Meet in beide richtingen over de vlakken en ook over de hoeken.

  5. Lengte. Zet een stalen liniaal rechtop op het paneel naast de as en lees af hoe ver het uiteinde boven het paneel uitkomt; het paneelvlak is je referentie. Meet ook hoe ver een moer of bus boven het paneel uitsteekt.

  6. Indrukdiepte. Moet je de as indrukken voordat hij draait, meet dan de afstand van paneel tot uiteinde in rust en ingedrukt. De knop mag het paneel niet raken voordat de slag voorbij is.

  7. Wijzerstand. Draai niet aan de bediening van een gastoestel of van een apparaat dat nog is aangesloten. Noteer in de uit-stand, van voren gezien, naar welke klokpositie het vlak wijst en waar de wijzer moet staan. Bij een losgekoppelde elektronische regelaar, zoals een potmeter, kun je de as linksom tot de aanslag draaien; in die stand tekent Bourns in zijn datasheets het vlak.

  8. Ruimte op het paneel. Meet de afstand tot de knoppen en opdruk ernaast.

  9. Oude knop. Meet het gat alleen ter controle: Mitutoyo merkt op dat de binnenbekken van een schuifmaat een klein gat iets te klein aflezen.

Wat je meet

Negen metingen voor een vervangende draaiknop, hoe je elke meting aan de as doet en wat ze in het ontwerp bepaalt.
MetingHoeWaarom het telt
AstypeKijk naar het uiteinde: glad, één vlak, tanden of vierkantBepaalt de vorm van het gat
AsdiameterBuitenbekken op het ronde deel, drie richtingenHoofdmaat van het gat
Maat over het vlakEén bek op het vlak, één op de ronde achterkantVoorkomt dat de knop doorslipt
Lengte van het vlakVanaf het uiteinde langs de asHoe diep de D-vorm moet doorlopen
Tanden en topdiameterMarkeer één tand, tel twee keer, bekken over de toppenDe vertanding moet in elkaar grijpen
AslengteLiniaal rechtop op het paneel naast de as, en hoogte van de moerDiepte van het gat en hoogte van de knop
IndrukdieptePaneel tot uiteinde, in rust en ingedruktDe knop mag het paneel niet raken
Richting van het vlak in de uit-standNoteer de klokpositie zonder aan de bediening te draaien; een aanslag alleen bij een losgekoppelde elektronische regelaarZet de wijzer op de juiste plek
Ruimte op het paneelAfstand tot knoppen en opdruk ernaastBegrenst de diameter van de knop

Meetblad

Neem dit blad over, vul de regels in die bij jouw astype horen en stuur het mee met je foto's.
OnderdeelJouw waardeToelichting
Apparaat...Merk, model en welke knop
Astyperond / D / gekarteld / vierkantKies één
Diameter... / ... / ... mmDrie richtingen, alleen het ronde deel
Maat over het vlak... mmAlleen bij een D-as
Lengte van het vlak... mmVanaf het uiteinde
Tanden... tanden, ... mm over de toppenAlleen bij kartels; gespleten ja / nee
Maat over de vlakken... x ... mmAlleen bij een vierkante as
Hoogte paneel tot uiteinde... mmGemeten vanaf het paneelvlak
Hoogte van moer of bus... mmBoven het paneel
Indrukdiepte... mmAlleen als je de as indrukt
Vlak wijst in de uit-stand naar... uurDraai niet aan een apparaatbediening om een aanslag te zoeken
Wijzer in de uit-stand... uurWaar het streepje moet staan
Grootste knopdiameter... mmRuimte tussen de knoppen ernaast
Warmte in de buurtja / nee, ongeveer ... °COven, kookplaat of kachel

Knoppen bij warmte

Een knop op een fornuis, oven of kachel heeft een materiaalcontrole nodig voordat er iets wordt geprint. Filamentfabrikant Prusa schrijft dat PLA boven 60 °C zacht wordt en vervormt, en noemt PETG geschikt voor gebruik onder 80 °C. Dat zijn algemene uitspraken over een materiaal en geen garantie voor jouw knop: zie PLA of PETG kiezen op gebruik, warmte en belasting. OmniTechs print in PLA en PETG, beoordeelt onderdelen bij hoge temperatuur of met een veiligheidsfunctie apart en wijst ze af als printen niet verantwoord is. Vermeld hoe warm de knop wordt en houd er rekening mee dat sommige fornuisknoppen niet geprint kunnen worden.

Veelgemaakte fouten

  • De kapotte knop meten en niet de as.

  • De diameter over het vlak meten.

  • De moer en de indrukdiepte vergeten.

  • De richting van het vlak weglaten, waardoor de wijzer verdraaid staat.

  • Een speling uit een ander project overnemen. Er bestaat geen universele speling. De passing volgt uit jouw as en een test.

Wat je met je aanvraag meestuurt

Stuur het ingevulde meetblad mee, een foto recht op het uiteinde van de as en een van opzij met de schuifmaat in beeld, en een foto van het paneel. Vermeld het merk en model, hoe de oude knop vastzat (opgestoken, met stelschroef of met een klem), hoeveel knoppen je nodig hebt, en stuur de resten van de oude knop mee als je die nog hebt.

Test eerst met een ring

Vraag om een kleine ring met de vorm van het gat. Controleer bij een D-vormige, gekartelde of vierkante as met de hand of hij erop schuift, niet wiebelt, niet om de as draait en er weer af gaat. Bij een gladde ronde as laat de ring alleen de diameter zien: de grip komt van de stelschroef of spantang, dus vraag de testring met die bevestiging en controleer of hij vastzit als je hem aandraait. Een streepje op de ring laat zien of de wijzerrichting klopt. Laat hem printen in het materiaal van de uiteindelijke knop.

OmniTechs tekent en print draaiknoppen in Groningen; de eerste beoordeling is gratis via de pagina onderdeel laten 3D-printen. De gids over toleranties bij 3D-printen legt uit waarom je een passing test en niet aanneemt, en een vervangend kunststof onderdeel opmeten behandelt andere kapotte onderdelen.