Twee onderdelen passen als hun aansluiting de bedoelde beweging toelaat: schuiven, vastklemmen of later weer losnemen. Daarvoor moet je drie dingen onderscheiden: de maat die je tekent, de afwijking die je toestaat en de ruimte die je tussen de delen ontwerpt. Een fijn laagbeeld bewijst op zichzelf geen goede passing.
Maat, tolerantie en speling zijn verschillende afspraken
De bedoelde maat is de maat in het ontwerp. De tolerantie is de toegestane afwijking daarvan: binnen welke onder- en bovengrens accepteer je het gemaakte onderdeel? Speling is de ruimte tussen twee aansluitende delen. Die ruimte kun je bewust ontwerpen om beweging of montage mogelijk te maken.
Een maat binnen tolerantie betekent niet vanzelf dat de combinatie werkt. De maten van beide delen tellen mee. Bij een bestaande behuizing is dus ook de werkelijke opening relevant, niet alleen de buitenmaat van het nieuwe deksel.
Een rekenvoorbeeld, geen printadvies
Stel uitsluitend voor de berekening dat een pen tussen 9,9 en 10,1 mm mag meten en een opening tussen 10,3 en 10,5 mm. Het verschil tussen de diameters is dan minimaal 10,3 − 10,1 = 0,2 mm en maximaal 10,5 − 9,9 = 0,6 mm. Dit is diametrale speling, niet de ruimte aan één zijde.
Deze getallen zijn verzonnen rekenwaarden. Ze zijn geen aanbevolen passing, geen printerprestatie en geen belofte van OmniTechs. Vormafwijkingen, oppervlak en scheefstand zijn in dit eenvoudige voorbeeld niet meegenomen. De berekening laat alleen zien waarom twee maatafspraken samen bekeken moeten worden.
Met de interactieve passing-hulp hieronder kun je de twee diameters en hun toegestane afwijkingen zelf invullen. Je ziet de kleinste en grootste speling en kunt het rekenblad als CSV bewaren. Een negatieve uitkomst betekent dat de diameters overlappen; nul betekent dat de maatgrenzen elkaar raken. Controleer de gemaakte delen nog steeds met een gerichte proef.
Hetzelfde onderscheid speelt bij een telefoonhouder rond een hoes, een uitneembare lade-organizer en een vaas rond een inzet. Meet het echte tegenstuk; neem de rekenwaarden hierboven niet over als ontwerpmaat.
OmniTechs · probeer het zelf
Wat gebeurt er als je één maat verandert?
Verander de diameter van de pen of opening. Je ziet meteen wat de kleinste en grootste speling worden. De voorbeeldmaten zijn rekenwaarden, geen printadvies.
Alle maten in mm. Een punt of komma mag; maximaal drie decimalen.
Geavanceerd: toegestane maatafwijking
Dit is de afwijking die je in deze berekening toestaat aan beide kanten van de ontwerpmaat. Het is geen gemeten printerprecisie.
Huidige afwijking: pen ±0,1 mm · opening ±0,1 mm.
Diametrale speling · opening min pen
0,2tot0,6mm
In alle maatcombinaties blijft ruimte over
De kleinste opening is groter dan de grootste pen. Dat bewijst nog niet dat de echte onderdelen soepel schuiven.
- Nominaal verschil
- 0,4 mm
- Ruimte aan één zijde*
- 0,1 tot 0,3 mm
- Kleinste speling
- 10,3 − 10,1 = 0,2 mm
- Grootste speling
- 10,5 − 9,9 = 0,6 mm
*Bij ronde, concentrische delen is radiale speling de helft van het diameterverschil. Vorm, oppervlak, scheefstand en vervorming zijn niet meegenomen. Een echte passing moet je testen.
Moet de verbinding schuiven, klemmen of open kunnen?
- Schuiven: beschrijf de bewegingsrichting en waar het deel vrij moet blijven. Een deksel dat één keer past, is nog niet beoordeeld op herhaald schuiven.
- Klemmen: benoem wat vast moet blijven en hoe je monteert. Meer klemkracht is niet automatisch beter; het tegenstuk mag niet beschadigen.
- Losneembaar: vermeld hoe vaak de verbinding open moet en of handen of gereedschap erbij kunnen. Een verlijmde verbinding beantwoordt een andere vraag dan een te openen behuizing. Gaat het om een schroefverbinding, kies dan ook hoe de schroefdraad in het onderdeel komt: geprint, met een moer of met een insert.
Bij een groot model opdelen komen daar de plaats van de naad en uitlijning bij. Kies die vóór de print, niet pas wanneer de losse delen op tafel liggen.
Waarom is er geen vaste speling voor iedere print?
De geometrie van de aansluiting, het formaat, materiaal, printoriëntatie, instellingen en kalibratie beïnvloeden het resultaat. Ondersteuning en nabewerking kunnen juist op een pasvlak sporen achterlaten. Eén waarde van een andere printer of een ander model is daarom geen bewezen uitgangspunt voor jouw aansluiting.
Markeer welke oppervlakken elkaar raken en welke kant zichtbaar blijft. Bespreek of de kritische aansluiting zonder het hele object als representatief proefstuk kan worden geprint. De gekozen materiaal- en procescondities moeten wel aansluiten op het uiteindelijke werk.
Laaghoogte is geen maattolerantie
Laaghoogte beschrijft de dikte van de afzonderlijke printlagen. Een kleinere laaghoogte verandert de verticale detaillering en het laagbeeld, maar is geen grens voor de afwijking van een gat of buitenmaat. Een instelling van bijvoorbeeld 0,12 mm betekent dus niet dat elke maat binnen ±0,12 mm wordt geleverd.
In de werkplaatscasus met drie versies zie je veranderingen in een horizontaal gat en het oppervlak. Dat zijn zichtbare observaties; zonder meetgegevens vormen de foto’s geen bewijs van een maattolerantie.
Controleer de aansluiting vóór je herhaalt
Begin met de maten die je al weet en een foto van het tegenstuk. Het meetartikel voor een vervangend onderdeel helpt om vaste meetvlakken te kiezen. Spreek vervolgens af wat de proef moet laten zien: bijvoorbeeld sluiten én weer losnemen, naast de relevante maatgrenzen.
Noteer bij de proef de modelversie, het materiaal, de gemeten maten en waar iets klemt of los zit. Houd een waarneming apart van de voorgestelde wijziging. De gids een proefprint beoordelen werkt die beslissing verder uit.
Van vraag naar een passende opdracht
Wil je een bestaand onderdeel vervangen? Stuur bij onderdeel laten 3D-printen de bekende maten van beide aansluitende delen en de gewenste beweging mee. Markeer slijtage of beschadiging; die maat hoeft niet de nieuwe ontwerpmaat te worden.
Wil je eerst één onzekere aansluiting onderzoeken, bespreek dan een afgebakend prototype. Vraag welke geometrie, materiaaluitvoering en meetcontrole nodig zijn om juist die passing te beoordelen. Bewaar na de proef de goedgekeurde revisie en de gegevens van het tegenstuk. De haalbare maatgrenzen en controle worden per opdracht afgesproken.